Eppenhuizen

Kerkje van Eppenhuizen

Afgelopen zaterdag, een druilerige dag, waren we een eindje rijden. Zoekend naar de juiste richting zag ik een bordje “Eppenhuizen”. Benieuwd naar dit dorp, waar ik nog niet eerder geweest was, die richting gekozen. In de verte zagen we al een kerktoren opdoemen.

Na het parkeren van de auto en een kleine wandeling stonden we voor de kerk: mooie verschijning met diverse graven erom heen.

kerkje Eppenhuizen ver
Kerkje van Eppenhuizen

Uiteraard heb ik een wandeling gemaakt en vele grafstenen op de gevoelige plaat vastgelegd. Na het rondje om de kerk was de bedoeling terug te lopen naar de auto, toen er een man op leeftijd met een jonge knaap verschenen. De oudste vroeg of we het kerkje wilden bewonderen. “Nou, graag!”, was het antwoord. Een persoonlijke rondleiding van de heer Forma was het gevolg. Het was genieten. Het kerkje is in gebruik als fotostudio, het achterste deel was met spullen uit diverse kerken gevuld om het gevoel van de oude kerk te krijgen: banken, doopvont, traporgel, etc.

omschrijving

interieur
Interieur kerkje van Eppenhuizen

De heer Forma vertelde dat zijn ouders, groot- en overgrootouders in Eppenhuizen gewoond hadden. Hij kon dan ook vertellen over de kerk en het dorp.

Direct achter de voordeur van de kerk lag een grafsteen:

Grafsteen Albertus Tammens

Na een afsluitend bezoekje aan het baarhuisje, gerestaureerd in 2007, was het tijd om verder te gaan.

Albertus Tammens

Albertus was, blijkens de steen, pastor (dominee) van deze gemeente geweest. In het kerken-protocol van de Hervormde Gemeente van Eppenhuizen kwam ik wat over hem te weten.

installatie Albertus Tammens

26 maart 1659 beroepen voor de vacante pastorie van Eppenhuisen
17 mei 1659 is Albertus Tammens getoetst
29 juni 1659 is Albertus geconfirmeert als pastor van de kerk van Eppenhuisen

Eronder is vermeld dat hij op Pinksterzondag tussen 21.00 en 22.00 uur is overleden na 8 dagen ziek te zijn geweest. Hoewel korter heeft hij op zijn stervensdag nog een dienst geleidt.

Albertus en Elletjen

Op 23 februari 1661 gaan Albertus Tammens, predikant, en Elletjen Vincentz (van) Gramsbergen in ondertrouw in Groningen, om op 31 maart 1661 in Eppenhuizen te trouwen.

Er zijn geen kerkboeken van Eppenhuizen van deze periode (1659-1701), waarin doop- trouw- en begraafmeldingen worden genoteerd. Dat het echtpaar in ieder geval één dochter heeft gehad, blijkt uit een huwelijkscontract tussen Aeljen Tammes en Albertus Muntinge (predikant) op 26 mei 1692 in Groningen. Albertus Tammens en Elletjen van Gramsbergen worden als ouders genoemd. Ook een broer van Elletjen, Gerardus van Gramsbergen, oom van de bruid, wordt genoemd.

overlijden Elletien
Elletjen Vincents Gramsbergen begraafinschrijving

Albertus moet op 19 september 1699 afscheid nemen van zijn geliefde, Elletjen wordt dan begraven op het kerkhof van Eppenhuizen.

begraafinschrijving Albertus Tammens
Albertus Tammens begraafinschrijving

Nog geen twee jaar later is ook aan zijn leven een einde gekomen.


Veel dank is verschuldigd aan de heer Heero H. Forma, voorzitter van Stichting De Epperhuizer Kerk

Bronnen:
http://www.allegroningers.nl
http://www.epperhuizerkerk.nl

 

Verkoop woning

Harm Remmel(t)s biedt te koop

Op 7 mei 1773 bieden Harm Remmels en zijn huisvrouw een woning aan in Midwolda.

Wie waren Harm en zijn huisvrouw?

Heiligerlee

Harm werd in Westerlee gedoopt op 17 juni 1731 als 6e kind van het echtpaar Remmelt Harms en Haijke Jacobs. Haijke is de tweede vrouw van Harm, hij was eerder gehuwd met Biwe Wilckes

Remmelt Harms en eerste vrouw Biwe Wilckes

huwelijksinschrijving remmelt harms en biwe wilckes

Op 10 april 1718 in Westerlee, toen hij 24 jaar oud was trouwt Remmelt met Biwe. Remmelt was geboren in Veendam, Biwe in Westerlee. Tijdens of kort na de geboorte van het eerste kindje, ook een Harm, overlijdt Biwe. De doop van Harm op 1 september 1720 in Westerlee maakt zij niet meer mee. Ook het jongetje overlijdt vrij snel, gezien de kinderen in het tweede huwelijk.


Remmelt Harms en zijn tweede vrouw Haijke Jacobs

huwelijksinschrijving remmelt harms en haike jacobs

Remmelt hertrouwd op 17 augustus 1721 in Westerlee met Haijke Jacobs, uit hetzelfde dorp afkomstig. Op 3 dagen wordt 9 maanden later hun oudste zoon gedoopt.
Kinderen:
1.   Jacob, gedoopt 14 mei 1722
2.   Harm, gedoopt 3 december 1723
3.   Harm, gedoopt 29 oktober 1724
4.   Stephanus, gedoopt  9 februari 1727
5.   Michgieltien, gedoopt  16 maart 1729
6.   Harm, gedoopt  17 juni 1731
7.   Stephanus, gedoopt 20 september 1733
8.   Aepke, gedoopt  29 mei 1735
9.   Grietie, gedoopt 26 augustus 1736
10. Grietien, gedoopt  7 mei 1739 (tweeling)
11. Jan, gedoopt 7 mei 1739 (tweeling)

Alleen van Jacob (1722), Harm (1731), Stephanus (1733) en Jan (1739) zijn later nog vermeld in de archieven

Haijke overlijdt voor oktober 1744, als Remmelt voor de derde maal in het huwelijk treedt. Op 11 oktober 1744 gaat hij in Finsterwolde in ondertrouw met Aaltien Harms, weduwe van Claas Jurjens. De inzegening vindt plaats in Westerlee op 1 november 1744.

huwelijksinschrijving remmelt harms en aaltien harms


Harm Remmelts

Zoon Harm is dus gedoopt op 17 juni 1731 in het dorp Westerlee. Als hij 29 is, hij woont dan al enkele jaren in Midwolda, gaat hij in ondertrouw met Geeske Migchiels van “Hilliger Lee”. De 19e oktober wordt voor de eerste maal het huwelijk gekondigd (afgeroepen van de kansel). Er worden geen bezwaren gemeld, op 9 november 1760 stappen ze in het huwelijksbootje. Het echtpaar vestigt zich in Midwolda.

huwelijksinschrijving heiligerlee harm en geeske

De eerste kinderen volgen nog geen 9 maanden later:
Kinderen:
1. Haijke, gedoopt 6 september 1761 in Midwolda (tweeling)
2. Remmelt, gedoopt 6 september 1761 in Midwolda (tweeling)
3. Machiel, gedoopt 15 april 1764 in Midwolda
4. Auke, gedoopt 11 november 1770 in Midwolda
5. Jakob, geboren 7 december, gedoopt 22 december 1775 in Heiligerlee

17730507 groninger courant verkoop huis in midwolda
7 mei 1773 Groninger courant

[Harm Remmels en zyn Huisvrouw zyn gezind om vry uit de Hand of by Strykgeld te Verkoopen, eene schoone Behuizinge met Kelder en Kamers en Schuure met Hof en een Tuine, staande en geleegen in Midwolda op Ocke Ouwes Grond, alwaar lange Jaaren het Stelmaaken met goed succes is gecontinueert. Deeze Verkoopinge zal zyn op Vrydag den 27(?) May 1773, ten Huize van Warnder Willems Collector, alwaar de conditien 3 dagen te vooren konnen gezien worden.]


Stelmaker

Zoals is op te maken uit het artikel, maar ook vermeld bij de meeste doopinschrijvingen van zijn kinderen, is Harm stelmaker. Een stelmaker is de bouwer van het onderstel van de (houten) wagen, die een wagenmaker maakte. Vaak waren deze wagens in gebruik op boerenbedrijven. Daarnaast maakten de wagen- en stelmaker ook eggen, ploegen, etc.

wagenmaker

Blijkbaar is de verkoop gelukt, want op 25 november 1773 worden ze als lidmaten van de kerk van Midwolda uitgeschreven, op 15 december 1773 ingeschreven als lidmaten van de kerk van Heiligerlee. Hun jongste zoon Jakob wordt daar geboren.

Harm Remmelts overlijdt in Heveskes (bij zijn jongste zoon Jakob?) op 3 september 1808. Geeske Machiels sluit voor de laatste maal haar ogen in 1800, ze wordt op 28 november 1800 begraven op het kerkhof van Westerlee.


Nageslacht 

Haijke, de oudste dochter, wordt bij het derde huwelijk omschreven als kroeghoudster. Ze trouwt drie maal te Winschoten:
7 december 1787 met Folkert Luitjes (3 kinderen)
17 januari 1796 met Epko Pieters Fokkens (1 kind)
21 januari 1825 met Simon Folkerts Kaman

Remmelt is, samen met zijn vader, getuige bij de opmaak van het huwelijkscontract tussen Geert Heies en Marieke Johannes op 1 juni 1782. Daarna heb ik hem niet meer aangetroffen.

Machiel is waarschijnlijk jong overleden

Auke trouwt op 24 februari 1793 in Westerlee met Hitje Zwiers (van der Veen), alwaar ze 7 kinderen krijgen.

Harm huwt op 7 mei 1797 in Kropswolde met Jantje Harms Jager. Hij is schoolonderwijzer. Ze krijgen 4 kinderen.

hervormde_kerk_en_toren_in_westerlee_-_4
Kerk in Westerlee, gebouwd in 1776

 


Bronnen:

http://www.allegroningers.nl
http://www.groningerarchieven.nl
http://www.delpher.nl
Foto kerk Westerlee door Hilda Morassi – Eigen werk, CC BY-SA 3.0 nl, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=21335090
http://www.beroepenvantoen.nl

Romke Watzes Bakker

Bakker Watzes Risselada

Watze Louws Bakker

Watze Louws Bakker, wethouder en administrerend kerkvoogd in Franekeradeel, heeft een turbulent familieleven gehad.

Tekening Tzum.jpg

Hij werd geboren in 1794 in Tzum als zoon van Louw Sybrens en Hyke Watzes en trouwde 20 jaar later in Wommels met Grytje Jelles Sippens op 6 november 1814. Grytje raakt snel zwanger, zoon Louw komt op 30 juni 1815 in Wommels ter wereld. Helaas overlijdt Grytje op 22 september 1815, gevolgd door Louw op 15 november 1815.

18150929 Grietje Jelles overlijden

18150929 Grietje Jelles overlijden b

Tweede huwelijk

Watze blijft bijna 4 jaar alleen, tot zijn tweede huwelijk met Trijntje Romkes Risselade op 12 juni 1819. Zij schenkt hem 13 kinderen:
1  Hyke, geb. 28 maart 1820, ovl. 18 november 1860
2  Romke, geb. 9 mei 1821, ovl. 17 december 1860

18601224 LC ovl Romke Watzes Bakker

3.  Antje, geb. 12 november 1822, ovl. 18 december 1822
4.  Louw, geb. 8 november 1823, ovl. 21 december 1823
5.  Antje, geb. 11 oktober 1824, ovl. 21 juli 1828
6.  Akke, geb. 23 oktober 1825, ovl. juli 1828
7.  Dieuwke, geb. 18 oktober 1827, ovl. 20 juli 1828
8.  Antje, geb. 28 april 1829, ovl. 26 februari 1863
9.  Fokeltje, geb. 13 oktober 1830, ovl. 20 mei 1832
10. Louw, geb. 13 april 1832, ovl. 6 januari 1835
11. Fokeltje, geb. 17 september 1833
12. Dieuwke, geb. 19 januari 1836, ovl. 29 december 1875
13. Louisa, geb. 15 augustus 1837, ovl. 11 december 1873

Naast het verdriet om de kinderen trof hem nog een ramp vanaf 1855 met zijn veestapel:

18550724 LC

18551023 LC

18570106 LC

Pas in 1857 keerde het tij:
18570630 LC

Hij heeft nog 6 jaar kunnen boeren met gezond vee (voor zover bekend), want op 29 mei 1863 overleed Watze.

18630602 LC

Trijntje Romkes Risselada overleed op 16 juni 1870, in 1873 en 1875 gevolgd door de laatste dochters Louisa en Dieuwke.


Romke Watzes Bakker

Een kijkje hoe men leefde in het jaar 1861 krijg je door het lezen van de goederen die op boeregoeddag op 6 maart 1861 werd gehouden om de eigendommen van Romke te verkopen.

18610215 LC Boereboelgoed Romke Watzes Bakker


Met dank aan http://www.yinnar.nl

Bronnen:
http://www.delpher.nl
http://www.allefriezen.nl
http://www.datnarrenschip.nl